Wielu pacjentów po skutecznym leczeniu obturacyjnego bezdechu sennego przybiera na wadze, choć przyczyny tego zjawiska nie były dotąd jasne. Izraelscy naukowcy z Uniwersytetu Ben-Guriona w Negewie i szpitala Soroka wskazali możliwy mechanizm: organizm zachowuje rodzaj „pamięci metabolicznej”, która nadal pobudza apetyt, mimo że oddychanie wróciło do normy.

Paradoks: leczenie działa, a waga rośnie

Obturacyjny bezdech senny to zaburzenie oddychania podczas snu, które dotyka zarówno dorosłych, jak i dzieci. Leczy się go m.in. usunięciem migdałków (u dzieci także tzw. trzeciego migdałka) albo terapią CPAP, czyli aparatem utrzymującym drożność dróg oddechowych dzięki stałemu dodatniemu ciśnieniu powietrza. Obie metody skutecznie przywracają swobodny przepływ powietrza, a mimo to znaczna część pacjentów po terapii tyje. Biologiczna przyczyna tego efektu pozostawała w dużej mierze niewyjaśniona.

Aby ją znaleźć, zespół pod kierunkiem Ariela Tarasiuka i Yael Segev opracował specjalny model zwierzęcy. Pozwalał on śledzić zmiany metabolizmu podczas przewlekłej niedrożności górnych dróg oddechowych oraz po jej chirurgicznym usunięciu. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „Scientific Reports”.

Dwa etapy: wydatek energii, a potem zwiększony apetyt

U myszy badacze zaobserwowali dwufazową reakcję organizmu:

• Etap pierwszy – niedrożność: ciągły wysiłek związany z oddychaniem przez zwężone drogi oddechowe uruchamia współczulny układ nerwowy, czyli reakcję „walcz lub uciekaj”. Znacząco rośnie wtedy wydatek energii i zwierzęta początkowo tracą na wadze.
• Etap drugi – po leczeniu: gdy oddychanie wraca do normy, układ współczulny nie wyłącza się. Nadmierna aktywność napędza apetyt, a masa ciała rośnie średnio o 15%.
• Trwały ślad: farmakologiczne obniżenie aktywności współczulnej tylko częściowo ograniczyło przyrost wagi. Sugeruje to, że tkanka tłuszczowa i autonomiczny układ nerwowy „pamiętają” przebyty stres.

Tarasiuk, który kieruje też oddziałem zaburzeń snu i czuwania w szpitalu Soroka, wyjaśnia to tak: „Gdy przeszkoda zostaje usunięta, te mechanizmy nie wyłączają się od razu”. Według doktoranta Haiata Nujedata brak powrotu wagi do poziomu wyjściowego mimo ograniczenia aktywności współczulnej oznaczał, że chodzi o głębszy proces komórkowy, a nie tylko przejściową zmianę hormonalną.

Co to oznacza dla pacjentów w Polsce

Warto pamiętać, że to badanie na myszach. Nie wiadomo jeszcze, w jakim stopniu wynik przełoży się na ludzi, a podana wartość 15% dotyczy zwierząt, nie pacjentów. Nie ma więc powodu, by rezygnować z leczenia bezdechu. Nieleczony bezdech jest związany z poważnymi problemami zdrowotnymi, a autorzy sami podkreślają znaczenie ograniczania ryzyka otyłości i chorób serca.

Bezdech senny występuje także w Polsce, a terapia CPAP i zabiegi laryngologiczne są stosowane tak samo jak w innych krajach UE. Praktyczny wniosek z badania jest taki, że po rozpoczęciu leczenia warto obserwować masę ciała i apetyt oraz zgłaszać lekarzowi niepokojące zmiany. Autorzy postulują opiekę wielospecjalistyczną, w której laryngolodzy i specjaliści medycyny snu współpracują z pulmonologami i endokrynologami, a kontrola żywienia i gospodarki hormonalnej uzupełnia standardową terapię. Czy takie podejście stanie się powszechne, na razie nie wiadomo.

Kolejnym krokiem mają być badania nad terapiami, które pozwolą „zresetować” pamięć metaboliczną i całkowicie zapobiec przyrostowi masy ciała po leczeniu bezdechu.

Źródło: Medical Xpress – „Successful sleep apnea treatment may lead to unexpected weight gain”